بیماریبیماری های عفونی

کاهش پلاکت خون و ارتباط آن با کرونا ویروس + 9 علت ترومبوسیتوپنی

کاهش پلاکت خون یا ترومبوسیتوپنی وضعیتی است که در آن بدن قادر به قطع خونریزی نیست. سلامت خون یکی از مهم­‌ترین فاکتورهای سلامت بدن است. خون از چندین نوع سلول تشکیل شده  که در مایعی به نام پلاسما شناور هستند. گلبول­‌های قرمز، گلبول‌­های سفید و پلاکت‌­ها (ترومبوسیت‌­ها) اجزای تشکیل‌دهنده­ خون هستند.

زمانی که بریدگی یا خراشی در سطح پوست شما ایجاد می­‌شود، پلاکت‌ها فعال شده و لخته­ خونی می­‌سازند تا از خروج بیشتر خون جلوگیری نمایند. حال اگر بدن با کاهش پلاکت خون مواجه شود، دیگر نمی­‌تواند لخته خون ساخته و خونریزی را متوقف کند.

در ادامه این مطلب از مجله پزشکی سیوطب قصد داریم مطالبی را در باب کاهش پلاکت خون عنوان کنیم. با ما همراه شوید.

نگاه کلی به مقاله کاهش پلاکت خون:

  • درون خون سلول­‌های مهمی به نام پلاکت وجود دارند
  • کاهش یا افزایش این ماده حیاتی سلامت بدن را تحت تاثیر قرار می­‌دهد
  • کاهش پلاکت خون می‌­تواند نشانه­‌ای از بروز بیماری­‌های جدی مانند سرطان در بدن باشد
  • علائمی نظیر عدم توقف خونریزی در بدن مشخص‌­ترین علامت این بیماری است
  • با انجام آزمایش خون، معاینات بالینی و سابقه پزشکی می‌­توان کاهش پلاکت را به بیماری­‌های دیگر تعمیم داد که وظیفه­ پزشک است
  • برای اطمینان بیشتر بهتر است با داشتن هر یک از علائم به پزشک مراجعه شود

بیشتر بخوانید: مالاریا و هر چیزی که باید در مورد آن بدانید| علائم، درمان و پیشگیری

علت کاهش پلاکت خون چیست؟

طحال در کاهش پلاکت خون نقش به سزایی دارد|سیوطب

دلایل بالقوه­ مختلفی باعث می‌­شوند تا پلاکت­‌های خون کاهش یابند. از جمله:

1-بارداری

البته ترومبوسیتوپنی بارداری خفیف بوده و بعد از زایمان برطرف می‌­شود

2-مشکلات مغز استخوان

مغز استخوان یک بافت اسفنجی است که تمام اجزای خون من جمله پلاکت در آن تولید می‌­شوند. مغز استخوان ممکن است بنا بر دلایلی پلاکت تولید نکند از جمله:

  • کم‌خونی آپلاستیک
  • کمبود ویتامین B12، فولات و آهن
  • عفونت­‌های ویروسی مانند HIV، اوریون، سرخچه و آبله‌مرغان
  • ابتلا به انواع سرطان­‌ها مانند لوسمی و لنفوم
  • انجام شیمی­‌درمانی و پرتودرمانی
  • مصرف الکل
  • شرایط ژنتیکی مانند ابتلا به سندورم­‌های Wiskott-Aldrich و May-Hegglin

بیشتر بخوانید: واکسن پلی ساکارید و تاثیر آن در پیشگیری از عفونت‌های کشنده

3-بیماری­‌های خود ایمنی

در این بیماری­‌ها سیستم ایمنی به اشتباه به پلاکت‌­ها حمله کرده و آن‌­ها را از بین می‌­برد. بیماری­‌هایی نظیر لوپوس یا آرتریت روماتوئید از جمله بیماری­‌های خودایمنی هستند.

بیشتر بخوانید : برونشیت یک بیماری تنفسی شایع در بین افراد مختلف، حتی کودکان

4-سندروم همولیتیک اورمیک

این سندروم یک اختلال نادر است که پلاکت‌­ها را از بین می‌­برد.

5-وجود باکتری در خون

عفونت­های باکتریایی شدید خون، پلاکت‌­ها نابود می­‌کند.

بیشتر بخوانید : بیماری گریوز و علت پدیار شدن آن به همراه انواع درمان‌های موجود

6-پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک

این اختلال نیز یکی از نادرترین اختلالات خونی است و باعث می­‌شود تا لخته‌­های کوچک خونی در سرتاسر بدن به وجود بیاید. این لخته­‌های خونی میزان پلاکت خون را کاهش می­‌دهد.

7-برخی داروها

داروهایی نظیر هپارین، کینین، آنتی‌بیوتیک­‌های حاوی سولفا و داروهای ضدتشنج، سیستم ایمنی بدن را دچار اختلال کرده و باعث نابودی پلاکت­‌ها می‌شوند.

بیشتر بخوانید: کزاز و عوارض تهدید کننده آن برای زندگی + ۵ مرحله مهم

8-تجمع پلاکت‌­ها در طحال

طحال عضوی کوچک در زیر قفسه سینه است. این عضو وظیفه­ پاکسازی خون و کمک به مبارزه با باکتری­‌ها را بر عهده دارد. طحال پلاکت­‌ها و گلبول‌های سفید را در خود ذخیره کرده و گلبول­‌های قرمز را بازیافت می‌­کند. هنگامی که به علت سرطان خون یا بیماری کبدی، طحال بزرگ شود، پلاکت­‌های بیشتری را در خود ذخیره کرده و باعث کاهش پلاکت خون می­‌شود.

بیشتر بخوانید : بیماری لوپوس؛ از علائم پوستی تا آسیب به مفاصل، کلیه‌، مغز، قلب و ریه‌

9-انجام عمل­‌های جراحی

حتما توجه داشته باشید که ممکن است در طول جراحی­‌های بای­پس، انتقال خون و یا استفاده از دریچه­‌های قلب مصنوعی، پلاکت­‌ها از بین بروند.

بیشتر بخوانید: ذات الریه یا پنومونی؛ از علائم خطرناک تا درمان‌های خانگی سینه پهلو

علائم و نشانه­‌های پایین بودن تعداد پلاکت

کاهش پلاکت خون موجب عدم توقف خونریزی می‌شود|سیوطب

پایین بودن پلاکت یکی از مشکلات جدی خون است که باید در اسرع وقت درمان شود. زمان مراجعه و شروع درمان در این نوع از بیماران بسیار حائر اهمیت است؛ بنابراین اگر نشانه­‌های زیر در شما وجود دارد، سریعا به پزشک مراجعه کرده و از صحت این موضوع مطمئن شوید. بیماران مبتلا به ترومبوسیتوپنی یا همان کاهش پلاکت خون؛ با توجه به شدت بیماری خود معمولا یک یا چند مورد از علائم زیر را تجربه می­‌کنند:

  • ظاهر شدن کبودی­‌های قرمز، بنفش یا قهوه‌ای‌رنگ به نام پروپورا در سطح پوست
  • خونریزی‌­های سطحی در پوست که به صورت بثورات با نقاط قرمز یا بنفش در قسمت پایین پاها مشاهده می‌شود. به این نقاط پتشی می­‌گویند.
  • خونریزی از بینی
  • خونریزی از لثه­‌ها
  • عدم توقف خونریزی از بریدگی­‌ها
  • خونریزی­‌های شدید قاعدگی
  • سردرد
  • درد شدید عضلانی

بیشتر بخوانید: تعریق شبانه در فصول مختلف زنگ خطری برای حضور بیماری‌های دیگر

در موارد شدیدتر کاهش پلاکت خون احتمال بروز علائم زیر نیز وجود دارد:

  • وجود خون در مدفوع
  • وجود خون در ادرار
  • خونریزی­های داخلی
  • استفراغ خونی

بیشتر بخوانید: ۱۲ درمان خانگی زخم دهان و رهایی از دردهای آزار دهنده

کاهش پلاکت خون در کرونا

در سال 2019 بیماری تنفسی جدیدی به نام COVID 19 در جهان شیوع پیدا کرد. این بیماری به دستگاه تنفس حمله کرده و عده­ زیادی را به کام مرگ می‌کشاند. در مراحل اولیه شیوع این بیماری عوارض و تاثیر آن بر سایر اعضای بدن و خون ناشناخته بود؛ اما امروزه تحقیقات گسترده ثابت کرده است که این بیماری تنها بر سیستم تنفسی تاثیرگذار نیست. یکی از عوامل تحت تاثیر ویروس کرونا، پلاکت­‌های خونی هستند.

طبق تحقیقات حدود یک‌چهارم بیماران مبتلا به کرونا خصوصا در هفته­ اول بستری، کاهش پلاکت خون یا ترومبوسیتوپنی را تجربه کرده­‌اند. کاهش پلاکت یک رویداد تاخیری در طول عفونت است که می‌تواند زندگی مبتلایان به کرونای شدید را تهدید نماید. همچنین بیمارانی که در طول ابتلا کاهش پلاکت را تجربه کرده‌اند، در آینده نیز در معرض خطر بیشتری قرار می­‌گیرند. به طوری که مرگ­ و میر حاصل از کرونا در بیماران مبتلا به ترومبوسیتوپنی، 42درصد بالاتر است.

در بیماری COVID-19 شاهد التهاب و تغییرات سیستماتیک ناشی از عفونت هستیم. این تغییرات روی پلاکت­‌ها تاثیر گذاشته و تجمع آنان را سرعت می‌بخشد. در این حالت شاهد افزایش لخته­‌های خونی و به دنبال آن مشکلات قلبی و عروقی و نارسایی ارگان­‌های بدن خواهیم بود. تغییرات حاصله در طول بیماری کرونا روی ژن‌­ها تاثیر گذاشته و کل سیستم بدن را مختل می‌­کند؛ یعنی تعامل پلاکت­‌ها با سیستم ایمنی بدن به مشکل برخورده و التهاب­‌های مجاری تنفسی را شدت می­‌بخشد.

بیشتر بخوانید : هپاتیت ب و مرگ خاموش

عوارض کاهش پلاکت خون چیست؟

با توجه به اهمیت عملکرد پلاکت خون و علت‌­های ایجاد آن باید عوارض این مسئله را جدی بگیرید. در قدم اول اگر دارای علائم و نشانه­‌های این بیماری هستید، به پزشک مراجعه کنید تا از موضوع اطمینان حاصل نمایید. خصوصا اگر علائم شدید این بیماری مانند عدم توقف خونریزی از بریدگی‌­های معمول یا خون در ادرار و مدفوع شما وجود دارد.

همچنین اگر سابقه خانوادگی ابتلا به کاهش پلاکت خون را داشته و یا در معرض داروهای کاهش‌­دهنده­ پلاکت قرار دارید، به طور منظم تحت نظر پزشک قرار بگیرید. اگر این مسئله را پشت گوش انداخته و به آن توجه نشان ندهید، دچار عوارض دردسرساز این بیماری خواهید شد. عوارضی نظیر:

  • عدم توقف خونریزی­‌های بدن
  • کم‌خونی شدید
  • ایجاد کبودی­‌هایی در سطح بدن که انجام امور روزانه را مختل می‌­کند
  • در موارد شدید کاهش سطح پلاکت خون، خونریزی­‌های داخلی اتفاق می‌­افتد
  • خستگی دائمی و عدم انجام فعالیت‌­های روزمره
  • عفونت­‌های شدید
  • مشکلات روحی و کاهش امید به زندگی

بیشتر بخوانید: سرخک| علائم، عوارض و راه‌های پیشگیری از آن را بشناسید

 ویتامین‌ها و مواد مغذی تاثیرگذار بر پلاکت خون

ویتامین‌ها تاثیر مثبتی بر کاهش پلاکت خون دارند|سیوطب

میزان پلاکت خون همراه باید در محدوده­ طبیعی خود باقی بماند. اگر در طول آزمایش‌ها کاهش پلاکت خون برای شما تشخیص داده شد­، یعنی پلاکت‌­ها بیشتر از حد معمول دچار تخریب شده یا خود بدن آن‌­ها را از بین برده است.

اگر به ترومبوسیتوپنی یا کاهش پلاکت خون خفیف مبتلا باشید، ممکن است بتوانید با رعایت رژیم غذایی و برخی مکمل‌ها، میزان پلاکت خون خود را تا حدودی افزایش دهید. مصرف مواد غذایی زیر و گنجاندن این موارد در برنامه غذایی می‌­تواند کمک‌­کننده باشد.

بیشتر بخوانید : انواع هپاتیت A تا E و بهترین روش‌های پیشگیری از ابتلا

ویتامین B-12

این ویتامین به سلامت سلول­‌های خونی شما کمک می‌­کند. درواقع کمبود ویتامین B12 ارتباط مستقیمی با کاهش پلاکت خون دارد؛ بنابراین برای افزایش سطح پلاکت خود از غذاهای حیوانی حاوی این ویتامین مانند موارد زیر استفاده کنید:

  • جگر گاو
  • صدف‌­ها
  • تخم‌مرغ
  • فولات

فولات نیز یکی از انواع ویتامین B است. این ماده مغذی به صورت اسیدفولیک به مواد غذایی اضافه می‌شود. موارد زیر حاوی فولات هستند:

  • بادام‌زمینی
  • مرکبات به خصوص پرتقال و آب‌پرتقال
  • نخود سیاه‌چشم
  • آهن

بیشتر بخوانید: آنفولانزا را با واکسیناسیون به موقع نابود کنید،تهدیدی برای کودکان و سالمندان

وجود آهن برای تولید سلول­‌های خونی لازم و حیاتی است. کمبود این ماده پلاکت­‌ها را نیز با مشکل مواجه می­‌کند؛ بنابراین با مصرف مواد غذایی زیر، سطح آهن خون خود را افزایش دهید:

  • صدف­‌ها
  • دانه کدوتنبل
  • عدس
  • گوشت گاو
  • ویتامین C

این ویتامین کمک می­‌کند تا پلاکت­‌های شما به ­خوبی عمل کرده و در کنار هم قرار بگیرند. منابع حاوی ویتامین C:

  • انبه
  • آناناس
  • گوجه‌فرنگی
  • گل‌کلم
  • کلم برکلی
  • فلفل دلمه‌­ای

بیشتر بخوانید:  عفونت ادراری | چگونه به این عفونت مبتلا نشویم؟

عوامل خطر کاهش پلاکت خون چیست؟

حال که راه‌­های افزایش پلاکت خون را بررسی کردیم، باید با عوامل کاهش‌دهنده‌ پلاکت خون نیز آشنا شوید. افراد مبتلا به کاهش پلاکت خون توجه داشته باشند که از برخی مواد غذایی یا اعمال باید دوری کنند تا بیش ‌از این سطح پلاکت خون خود را کاهش ندهد.

  • از مصرف مشروبات الکلی دوری کنید. مشروبات الکلی در مغز استخوان اختلال ایجاد کرده و تولید گلبول­‌های قرمز و پلاکت را کاهش می­‌دهند؛ بنابراین مهم­ترین قدم باید حذف مشروبات الکلی از برنامه غذایی‌تان باشد
  • از صرف برخی شیرین‌­کننده‌­ها مانند آسپارتام خودداری کنید
  • آب زغال‌اخته نیز بر تعداد پلاکت‌­های خون تاثیر منفی می­‌گذارد
  • بهتر است افرادی که با کاهش پلاکت خون دست‌به‌گریبان هستند، از مصرف برخی مکمل­‌های روغن ماهی و ویتامین E جلوگیری کنند. این موارد به­ خودی­‌خود تاثیری بر سطح پلاکت خون ندارند اما با ایجاد اختلال در انعقاد خون، سلامتی این بیماران را تحت تاثیر قرار می­‌دهند. چرا که این افراد در حالت عادی نیز با مشکل انعقاد خون درگیر هستند

بیشتر بخوانید: تب مالت، به اندازه یک لیوان شیر غیر پاستوریزه نزدیک است

 پلاکت خون ۱۴۵

همان­طور که بارها در طول مقاله به آن اشاره کردیم، پلاکت‌­ها اجزای مهمی در خون هستند. این عناصر، حیات طبیعی بدن را تضمین می‌کنند. رایج­‌ترین راه برای تشخیص عملکرد درست و یا کم و زیاد بودن پلاکت خون، انجام آزمایش خون است.

محدوده­ طبیعی پلاکت خون بین 150 هزار تا 450 هزار در هر میکرولیتر خون است. از این میان تنها دو سوم پلاکت­‌ها آزاد بوده و در خون گردش می­‌کنند و مابقی آن‌­ها در طحال ذخیره می­‌شوند. چرخه­ زندگی پلاکت­‌ها نیز به طور معمول 7 تا 10 روز به طول می‌­انجامد؛ بنابراین پلاکت­‌ها دائما در حال تولید و جایگزینی در بدن هستند. به همین علت ممکن است اندکی تفاوت در تعداد کلی آنان وجود داشته باشد.

حال اگر میزان پلاکت­‌ها به کمتر از 150 هزار عدد در هر میکرولیتر خون برسند، ممکن است نشانه­ کاهش پلاکت خون یا ترومبوسیتوپنی باشد. کاهش پلاکت خون به‌خودی‌خود اتفاق نمی‌­افتد و در اکثر مواقع نشان­‌دهنده­ دلیل جدی دیگری در بدن است. در آزمایش خون تعداد پلاکت­‌ها، گلبول­‌های سفید و قرمز بررسی شده و شمارش کامل خون (CBC) را می‌سازند.

 CBC نشان می­‌دهد که فرد به کدام دسته از اختلالات خونی دچار است. به طور مثال مشخص می­‌کند آیا کم‌خونی (تعداد پایین گلبول­‌های قرمز یا هموگلوبین)، اریتروسیتوز (تعداد بالای گلبول‌­های قرمز یا هموگلوبین بالا)، کلوپنی (تعداد پایین گلبول­‌های سفید) و یا لکوسیتوز (تعداد بالای گلبول­‌های سفید) در فرد وجود دارد یا خیر؟ هرکدام از این اختلالات می­‌توانند نشان‌دهنده­ وجود مشکلات مغز استخوان و کاهش پلاکت خون باشند.

با انجام آزمایش خون و تشخیص کاهش پلاکت خون، پزشک معاینات بالینی را انجام می‌­دهد. بررسی علائمی نظیر خونریزی­‌های زیاد، کبودی، بزرگ شدن طحال و… در معاینات بدنی توسط پزشک بررسی می‌­شوند. همچنین سابقه پزشکی بیمار به طور دقیق مرور می‌­شود.

ابتلا به انواع سرطان، سابقه خانوادگی، عفونت، مشکلات کبدی و… نیز جز مواردی هستند که توسط پزشک مرور می‌شوند. با توجه به آزمایش‌­های متعدد، معاینات و سوابق پزشکی علت اصلی کاهش پلاکت خون مشخص می‌­شود و تعداد پلاکت به طور مثال 145 به تنهایی نشان­‌دهنده­ بیماری­‌های خطرناک و جدی در بدن نیست.

بیشتر بخوانید: سل، یک بیماری شایع که اگر درمان نشود می‌تواند مرگبار باشد

درمان کاهش پلاکت خون چگونه است؟

گزینه­‌های مختلفی برای درمان تعداد کم پلاکت در خون وجود دارد. پزشک متخصص در این باره تصمیم می­‌گیرید که شما چه راه درمانی را طی نمایید. اگر شدت کاهش پلاکت­ها خفیف باشد، ممکن است پزشک تنها تحت نظر بودن شما را کافی بداند؛ اما اگر کاهش شدید پلاکت­‌ها را در خون شاهد باشیم، یکی از راه­‌های زیر جز مراحل درمان قرار می­‌گیرد:

  • انتقال خون یا پلاکت
  • تغییر و تعویض داروهای کاهش‌­دهنده­ پلاکت خون
  • تجویز استروئیدها، گلوبوئین و یا سایر داروهای سرکوب­‌کننده­ سیستم ایمنی بدن
  • انجام عمل جراحی و خروج طحال از بدن

بیشتر بخوانید: کبد| انواع بیماری کبد| علت تا درمان

یادداشت پایانی

در این مقاله سعی کردیم یکی از جدی‌­ترین بیماری­‌های خونی به نام کاهش پلاکت خون یا ترومبوسیتوپنی را بررسی کنیم. همچنین شما را با علائم، عوارض و راه‌­های درمان این بیماری آشنا کردیم. برای تشخیص به موقع این بیماری بهتر است به علائم و نشانه­‌های این بیماری در بدن خود توجه داشته باشید.

چرا که کاهش پلاکت خون به­ خودی­ خود اتفاق نیفتاده و ممکن است ناشی از بیماری‌­های جدی دیگر باشد. سپاس از اینکه تا انتهای این مطلب با ما همراه بودید. سوالات خود را در این مورد با ما در میان بگذارید.

منبع
healthline

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

The maximum upload file size: 10 مگابایت. You can upload: image, video. Links to YouTube, Facebook, Twitter and other services inserted in the comment text will be automatically embedded. Drop files here

دکمه بازگشت به بالا